Είναι ο καπιταλισμός ένα κανιβαλικό σύστημα; Αυτό πιστεύει η αμερικανίδα φιλόσοφος Νάνσυ Φρέιζερ

Η αναλογία με τον κανιβαλισμό έχει χρησιμοποιηθεί σε διάφορες πτυχές της συζήτησης για τα κοινωνικά πράγματα. Βοηθούν σε αυτό οι πολλαπλές σημασίες που μπορεί να έχει η έννοια, από την τελετουργική κατανάλωση ανθρώπινης σάρκας, στην πρακτική της λεηλασίας μιας επιχείρησης ή μιας εγκατάστασης για να χρησιμοποιηθεί ο εξοπλισμός της, στο αστρικό φαινόμενο όπου ένα ουράνιο σώμα «καταπίνει» ένα άλλο και σε συμβολικές εικόνες όπως αυτές του ουροβόρου. Από αυτή την πολλαπλότητα σημάνσεων εμπνέεται η αμερικανίδα φιλόσοφος Νάνσυ Φρέιζερ, για να περιγράψει το κοινωνικό σύστημα μέσα στο οποίο ζούμε, στη σημερινή μορφή και δυναμική του, στο βιβλίο της Cannibal Capitalism (Κανιβαλικός καπιταλισμός), που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Verso.

Πώς μπορούμε να συνδέσουμε εκμετάλλευση, αποστέρηση, ρατσισμό, σεξισμό, οικολογική καταστροφή

Ουσιαστικά, η Φρέιζερ προσπαθεί να απαντήσει ένα θεωρητικό ζήτημα που αφορά την αναπαραγωγή του πλέγματος κοινωνικών σχέσεων που συνηθίσαμε να ονομάζουμε καπιταλισμό, δηλαδή το εάν μπορούμε να συναρθρώσουμε θεωρητικά, ως τμήμα της ίδιας συστημικής μορφής, τα φαινόμενα της οικονομίας της αγοράς, την επίμονη αναπαραγωγή του ρατσισμού, τη διάσταση των έμφυλων διακρίσεων και την οικολογική καταστροφή, ή εάν αντίθετα θα πρέπει να τα δούμε στην αυτονομία τους. Ερώτημα που έχει και πολιτικές και όχι μόνο θεωρητικές προεκτάσεις, καθώς αφορά το εάν και κατά ποσό μπορούμε να στοχαστούμε κινήματα με έναν κοινό στρατηγικό στόχο, ή απλώς τη διαθεματική συνύπαρξή τους.

Η πρώτη διαπίστωση της Φρέιζερ είναι ότι δεν πρέπει να μείνουμε μόνο στη διάσταση της εκμετάλλευσης. όπως αυτή προκύπτει από το συνδυασμό ανάμεσα στην ιδιωτική ιδιοκτησία, την εμπορευματοποίηση της ελεύθερης εργασιακής δύναμης, την αυτοεπεκτεινόμενη αξία και τον καθοριστικό ρόλο της αγοράς. Υπάρχει, επιπλέον, η καθοριστική πλευρά της αποστέρησης, όχι μόνο στην ιστορική διάσταση της λεγόμενης «πρωταρχικής συσσώρευσης», αλλά και στη συνεχή και συχνά βίαιη επέκταση σε νέες μορφές απόσπασης πόρων από κοινότητες. Σε αυτήν προστίθεται η κρίσιμη διάσταση της κοινωνικής αναπαραγωγής,…